Watafiti nchini Japan wamegundua jinsi seli za mfumo wa fahamu zinavyoweza kutumika kama seli mbadala zinazofaa kupandikizwa kwenye seli kongosho ili kutibu kisukari. Ripoti ya utafiti huo ambayo imechapishwa kwenye jarida la kitafiti la EMBO Molecular Medicine, inaonesha kuwa seli zinazovunwa kutoka katika mfumo wa fahamu zinaweza kupandikizwa katika tezi kongosho na hivyo kumaliza tatizo la ukosefu wa seli za beta ambazo huitajika kwa ajili ya uzalishaji wa insulin.

Kisukari ni ugonjwa unaosababishwa na ukosefu wa kichocheo cha insulin kinachozalishwa na tezi kongosho, na ambao huathiri karibu watu milioni 200 duniani. Mpaka sasa hakuna tiba yeyote ya ugonjwa huu, hali inayowafanya wagonjwa wa kisukari kutegemea zaidi matumizi ya dawa au njia nyingine mbadala kuthibiti kiwango cha sukari mwilini.

Utafiti huo ulioongozwa na Dr Tomoko Kuwabara kutoka taasisi ya tafiti za Afya ya AIST ya Tsukuba nchini Japan, ulilenga katika kuchunguza jinsi seli za binadamu zinavyokua na kijiwagawa kulingana na kazi mbalimbali za mwili, na pia kuchunguza uwezekano wa kutumia seli mbalimbali kutekeleza kazi zilizo nje ya majukumu yake ya kawaida.  

Katika kufafanua, Dr. Kubawara anasema kuwa kwa vile kisukari ni ugonjwa unaosababishwa na ukosefu wa aina moja ya seli, ugonjwa huu unaweza kutibika kwa kutumia njia ya upandikizaji wa seli mpya zitakazotumika kuzalisha kichocheo cha insulin.

Anasema, hata hivyo kwa vile kupandikiza seli za beta kutoka tezi kongosho za watu wengine ni ngumu kwa sababu ya ukosefu wa watoaji, njia muafaka ni kutumia seli za mfumo wa fahamu wa mgonjwa mwenyewe katika kufanikisha upandikizaji huo.

Wanaume wanaovuta bangi wapo kwenye hatari ya kupata watoto wenye matatizo ya kiakili kama kutomudu masomo ya darasani, wamesema wanasayansi kutoka chuo kikuu cha Pennsylvania, nchini Marekani. Utafiti huu mpya umesema ya kwamba madhara ya bangi kwenye vina saba (DNA) yanaweza kurithishwa kupitia shahawa na hivyo kuathiri ukuaji wa ubongo wa mtoto.

Cha kushangaza ni kwamba madhara haya ya bangi kwenye ubongo wa mtoto huonekana sana kwa watoto wa kiume kuliko watoto wa kike au mtoto yoyote yule atakayezaliwa na mama ambaye alikuwa mvutaji bangi.

Wakati wanasayansi bado wanajaribu kutafuta ni kwa muda gani athari za bangi kwenye vina saba zinaweza kuwepo hata kama mvutaji ameacha kuvuta bangi miaka mingi iliyopita lakini tafiti hii ni muendelezo wa tafiti za hapo awali ambazo ziliwahi kueleza kuhusu madhara ya bangi kwenye vina saba kwa miaka mingi hata kama mvutaji ameacha kuvuta bangi. Profesa R. Christopher Pierce, mtaalamu wa sayansi ya akili (Neuroscience) katika chuo kikuu cha Pennsylvania pamoja na timu yake ya watafiti ambayo ndio walitafiti nadharia (hypothesis) hii ya kwamba ‘’uvutaji bangi huathiri vina saba kwa miaka mingi hata baada ya mtumiaji bangi kuacha kuvuta bangi’’.

Watafiti hawa walipima nadharia yao kwa kutafiti panya 16 wanaume ambao walipewa uwezo wa kutumia bangi wao wenyewe kwa kuwachanganyia bangi kwenye maji yao ya kunywa kwa muda wa siku 60.Panya wengine wa kiume walikunywa maji ya kawaida kwa muda huo wa siku 60.

Panya hawa walijamiana na panya majike na baadae kugundulika ya kwamba utumiaji bangi kwa mzazi hauna uhusiano wowote na uzito wa mtoto anaezaliwa, jinsia au ukuaji wa mtoto.

Hata hivyo kati ya watoto wote wa panya 46 waliozaliwa, watoto wa kiume ambao walitokana na wazazi ambao walitumia maji yenye mchanganyiko wa bangi walionekana kuwa na matatizo ya kiakili. Baada ya uchunguzi zaidi, watafiti hawa waligundua ya kwamba jeni (genes) ambazo ni muhimu kwa kumbukumbu za kiumbe zimebadilishwa (mutation) kutokana na matumizi ya bangi.

Asilimia ya watoto wa kiume ambao baba zao walitumia maji yaliyochanganya na bangi walikuwa na kiwango kidogo cha molekuli (molecule) aina ya D-serine ambayo ni muhimu kwa ajili ya kumbukumbu. Baada ya watafiti hawa kuwachoma molekuli hii ya D-serine kwenye sehemu ya ubongo ya watoto wa kiume wa panya inayojulikana kama hippocampus kutokana kuwa na kiwango kidogo cha D-serine, waligundua ya kwamba uwezo wao wa uelewa uliongezeka kwa kiwango kikubwa tofauti na hapo awali.

Utafiti mpya uliofanyika nchini Marekani umesema ya kwamba kula machungwa na zabibu kunaweza kupunguza uwezekano wa kupata kiharusi (Stroke).

Utafiti huo uliangalia faida za matunda chachu (Citrus Fruit) pekee kwa mara ya kwanza tofauti na tafiti nyingi ambazo tumezizoea zinazoangalia umuhimu wa matunda na mboga za majani kwa afya kiujumla.

Utafiti huu umehusisha maelfu ya wanawake wanaoshiriki katika tafiti ya manesi Nurse’s Health Study lakini wataalamu wanaamini faida hizo za machungwa na zabibu pia zinapatikana kwa wanaume.

Timu ya watafiti katika chuo cha Norwich Medical School katika Chuo Kikuu cha East Anglia wamechunguza umuhimu wa kemikali aina ya flavonoids ambayo ni jamii ya antioxidant (kemikali zinauwa kemikali hatari za kwenye mwili) inayopatikana katika matunda, mboga za majani, chocolate nyeusi na wine nyekundu.

Utafiti huu ulifuatilia takwimu za miaka 14 za wanawake 69,222 ambao walikuwa wakishirki katika tafiti kwa kuandika kiwango chao cha kula matunda na mboga za majani kwa kila kipindi cha miaka 4.

Timu hiyo ya utafiti iliangalia uhusiano wa aina sita ya flavonoids - flavanones, anthocyanins, flavan-3-ols, flavonoid polymers, flavonols na flavones na hatari ya aina mbalimbali za kiharusi kama Ischaemic, Hemorrhagic na Total Stroke.

Ilionekana wanawake waliokula kiwango kikubwa cha flavanones kwenye matunda chachu walikuwa na asilimia 19 ya uwezekano wa kupunguza kiharusi kulinganisha na wanawake ambao walikula kiwango kidogo cha matunda hayo.

Kiwango kikubwa cha flavanones kilikuwa 45mg kwa siku kulinganisha na kiwango kidogo cha 25mg kwa siku.

Utafiti huu ulichapishwa katika jarida la Medical Journal Stroke umesema flavanones hupatikana kwa asilimia 82 kwenye machungwa na juisi ya machungwa na hupatikana kwa asilimia 14 kwenye zabibu na juisi ya zabibu. Hata hivyo watafiti hao wamesema kwa wale wenye kusudio la kuongeza kiwango kikubwa cha flavanones itawalazimu kula tunda la chungwa kwa wingi na si juisi za machungwa zinazotengenezwa kiwandani kutokana na kiwango kikubwa cha sukari kinachopatikana katika juisi hizo za viwandani.

Wanasayansi wamegundua seli asilia (Stem Cells) kwenye mayai ya mwanamke (Ovaries) ambazo baadae zinaweza kutengeneza kiwango kikubwa kisicho na ukomo cha mayai ya uzazi ya awali (Oocytes).

Kwa kawaida mwanamke huwa na mayai mengi ya uzazi ya awali (Oocytes) wakati akiwa kwenye tumbo la mamake yaani bado akiwa kijusi (Fetus) ambapo anakadiriwa kuwa na mayai milioni 7, na mayai hayo kupungua hadi kuwa milioni 1 wakati anazaliwa na kufikia mayai 300,000 wakati wa kuvunja ungo au kubaleghe.

Mayai haya huisha kabisa akifika umri wa miaka 40 hadi miaka ya mwanzoni ya 50 (yaani kipindi cha ukomo wa kupata hedhi), na hii ndio huchangia mwanamke kutokuwa na uwezo tena wa kushika mimba ambao ni tofauti na wanaume ambao bado wanakuwa na uwezo wa kutoa shahawa hata wakiwa wazee.

Utafiti huo uliofanywa na wanasayansi katika hospitali ya Massacheutts nchini Marekani ambapo wanasayansi hao waliweza kuzitenganisha seli hizo kwenye maabara na kutengeneza mayai ambayo wamesema yanauwezo wa kurutubishwa (fertilized) na kuwa mimba.

Kutokana na utafiti huu, wataalamu wengi wa afya wamesema matokeo ya utafiti huu yatabadilisha kabisa tiba ya ugumba kwa wale wanawake wasioweza kushika mimba na pia yanaweza kusaidia wanawake kuwa na uwezo wa kushika mimba kwa muda mrefu zaidi kuliko ilivyo hivi sasa.

Kimengenyo (enzyme) ambacho ni protini aina ya CYP2E1 kimegundulika kuwa ndio chanzo kinachochangia wanawake kupata saratani ya matiti kwa wanawake wanaotumia vilevi. Kwa muda mrefu wanasayansi walikuwa wakitafuta uthibitisho wa uhusiano wa kunywa pombe na saratani ya matiti, lakini sasa wameweza kupata uhusiano huo. Protini hii hupatikana kwenye matiti ya wanawake na hivyo kuwaweka kwenye hatari kubwa ya kupata saratani ya matiti kama watakuwa wanakunywa sana vilevi kama pombe, whiskey, wine na nk.

Utafiti uliofanywa na chuo kikuu cha Autonomous University of the State of Morelos cha nchini Mexico, umeonyesha ya kwamba protini hiyo ya aina ya CYP2E1 inauwezo wa kukivunja vunja kilewesho (ethanol) na kusababisha kutolewa kwa kemikali hatari zinazojulikana kama free radicals.

Watafiti hao wamesema ugunduzi wao utasaidia katika kuvumbua kipimo kitakachosaidia kujua ni wanawake gani walio na protini hii ya CYP2E1 na hivyo kuwasaidia kujikinga dhidhi ya saratani ya matiti.

Kemikali hizi hatari uhusishwa na kutokea kwa baadhi ya magonjwa kama saratani mbalimbali, ugonjwa wa kisukari, uharibifu wa mishipa ya damu aina ya ateri (arteries), kuchangia mtu kuzeeka na nk.

Swali kuu walilojiuliza watafiti wakati wa utafiti huo ni , Je kuwa na protini hii ya CYP2E1 kwa wingi huchangia mwanamke kupata ethanol-induced toxicity na hivyo kumhatarisha kupata saratani ya matiti?

Matokeo yetu yalionyesha ya kwamba seli za kutoka katika matiti ya mwanamke (mammary cells) zilizowekwa kilewesho cha aina ya ethanol, hutoa kemikali hatari kwa wingi, husababisha kuwepo kwa oxidative stress, huharakisha ufanyaji kazi wa seli na hivyo kuongeza kiwango cha ukuaji wa seli hizi kwa wingi na kusababisha saratani ya matiti” alisema Profesa Maria de Lourdes Rodriguez-Fragoso, kutoka chuo kikuu cha The Autonomous University of the State of Morelos cha nchini Mexico.

“Kama wewe ni mwanamke ambaye una kiwango kikubwa cha protini hii ya CYP2E1 katika matiti yako na unakunywa pombe basi utakuwa kwenye hatari kubwa ya kupata saratani ya matiti ikilinganishwa na mwanamke ambaye ana kiwango kidogo cha protini hii katika matiti yake.” Aliendelea kusema Profesa Maria de Lourdes Rodriguez-Fragoso.

Uchunguzi uliofanywa kutoka kwenye tishu za matiti ya wanawake wenye afya njema ambao wamefanyiwa upasuaji wa kukuza matiti yao umeonyesha viwango tofauti vya protini hii katika wanawake hawa.

“Hii inamaanisha ya kwamba wanawake wanatafautiana kwa umengenywaji wa pombe na hivyo inabidi kila mwanamke kuchukua hatua tofauti katika kupunguza uwezekano wa kupata saratani ya matiti” Alisema tena Profesa Maria de Lourdes Rodriguez-Fragoso.

Protini hii ya aina ya CYP2E1 hupatikana katika seli za matiti ya mwanamke zinazojulikana kama mammary epithelial cells ambapo pia ndio chanzo cha seli/chembechembe nyingi za saratani ya matiti na kusababisha watafiti hao kuanza kushuku uhusiano wake na saratani ya matiti.

Ili kuthibitisha shauku yao kwamba protini hii husababisha saratani ya matiti, watafiti hao walichukua tishu za matiti zilizo na viwango tofauti vya CYP2E1 na kuziweka kwenye pombe. Matokeo yalionyesha ya kwamba seli zenye kiwango kidogo cha protini aina ya CYP2E1 hazikuathiriwa sana ikilinganishwa na seli ambazo zilikuwa na kiwango kikubwa cha protini hiyo.

Utafiti huu ni ushindi mkubwa katika vita dhidhi ya saratani ya matiti kwani utasaidia kupunguza kiwango cha saratani hii kwa wanawake.

Kwa makala zaidi kuhusu saratani ya matiti na athari zake bonyeza hapa Saratani ya matiti.

 

Watafiti nchini China wana matarajio makubwa kwamba nguruwe wanaozalishwa kijenetikia (Genetic modified cloned piglets) wanaweza kuwa suluhisho la matatizo ya viungo ambavyo vitaweza kupandikizwa kwa binadamu wenye kuhitaji viungo kutokana na viungo vyao kushindwa kufanya kazi baada ya kuathiriwa na magonjwa yasiyotibika.

Mkuu wa kitengo cha utafiti cha Metabolic disease research centre cha  Nanjing University Nchini China bwana Zhao Zijian amesema “Nguruwe hawa wa kijenetikia wanaleta matumaini mapya kwa wagonjwa wanaohitaji viungo ambao wamekosa mtu wa kuwapa”.

Kundi la watafiti hao limekuwa likifanya utafiti kuhusu teknolojia ya GM tokea mwaka 1998 wakiwa na matarajio ya kubadilisha viashiria vya asili (genes) kwa nguruwe vinavyosababisha binadamu kukataa viungo kutoka kwa nguruwe.

‘’ Kama vile binadamu walivyo na makundi tofauti ya damu ambapo mtu  hawezi kupewa damu kutoka kwa mtu mwengine mwenye kundi tofauti ambalo haliendani na damu yake, basi viungo vya nguruwe vilikataliwa na binadamu kabla sijabadilisha chembechembe za sukari na kiasilia cha asili tofauti” alisema bwana Dai Yifan, naibu mkurugenzi katika kitengo hicho cha utafiti.

Bwana Dai ambaye alifanikiwa kuzalisha nguruwe hawa wa kijenetikia kwenye maabara ya Revivicor Inc nchini Marekani na kuchukua chembechembe au seli za hawa nguruwe na kurudi nazo nchini China mwaka jana ambapo anatarajia kuzalisha maelfu ya nguruwe wa aina hiyo nchini humo.

Kundi la kwanza la nguruwe hawa litazaliwa ndani ya miezi mitano au sita katika jiji la Nanjing lililopo katika mkoa wa Jiangsu. Kundi hilo litafanyiwa utafiti zaidi ili kuweza kujua kama kweli  kuna uwezekano wa kutumia viungo vyake kama moyo, figo, ini kwa binadamu bila madhara yoyote.

“Kwa muda huu, wanasanyansi  wanatengeneza sehemu maalum ya kufanyia upasuaji nguruwe hawa ambayo  itakuwa huru kutokana na virusi  ili nguruwe hawa wasipate maradhi ambayo yanaweza kumuambukiza binadamu” alisema bwana Dai.

Wakati huo huo, madaktari wa upasuaji wameonyesha wasiwasi kutokana na utafiti huo kwa sababu,  “Wanasayansi wanaufahamu mdogo kuhusu virusi vya nguruwe hivyo inaweza kuleta janga kubwa kama viungo vya nguruwe vitapandikizwa kwa binadamu” alisema Dr Li Shichun, bingwa wa upasuaji wa magonjwa ya ini kutoka hospitali ya Beijing YuAn Hospital.

Viungo kutoka kwa nguruwe vimekuwa vikifanyiwa utafiti toka mwaka 2002 nchini Marekani  ambapo vimeweza kurefusha maisha ya ngedere/tumbili kwa muda wa siku 400. Hii inaweza kuwa njia mojawapo ya kurefusha muda wa mgonjwa wakati anasubiri kupatikana kwa mtu ambaye ana viungo sahihi ambavyo vitaweza kupandikizwa kwake.

Wanasayansi kutoka kitengo cha Chinese Academy of Agricultural sciences kwa mara ya kwanza walizalisha nguruwe hawa wa kijenetikia (GM pigs) mwezi wa Novemba 2010.  Utafiti kwa binadamu haujafanyika sehemu yoyote duniani.

“Kutokana na uhaba wa viungo,  ni watu 10,000  tu kati ya milioni moja wenye maradhi ya figo na watu 300,000 wenye maradhi ya ini wanaosubiri viungo ndio wanaobahatika kupata viungo na hivyo kuokoa maisha yao kila mwaka nchini china”, alisema naibu waziri wa afya wa China, mheshimiwa Huang Jiefu.

“Watafiti  wa Nanjing University wanatarajia kuomba kibali cha kufanya utafiti wao kwa binadamu wakati nguruwe hao watakapokuwa wakubwa”, alisema bwana Dai.

Wanasayansi wamesema hawajui kama serikali ya China itatoa kibali cha kuruhusu utafiti wa upandikizwaji wa viungo vya nguruwe kwa binadamu.

Ni matarajio yetu ya kwamba utafiti huu utaleta mageuzi makubwa katika tiba hasa ya magonjwa sugu kwani itakuwa rahisi kupata viungo lakini kuna umuhimu wa kufanya utafiti wa kina  kuhusu virusi vya nguruwe na pia kujiridhisha na matokeo ya utafiti wenyewe kwa binadamu. Hii ni changamoto pia kwa wanasayansi wa Tanzania kufanya utafiti katika nyanja hizi.

Yawezekana wanafunzi wasikubaliane na maelezo haya lakini wanasayansi wanatuthibitishia kuwa usingizi ni muhimu mno kwa mwanadamu kuweza kujifunza na kukumbuka alichojifunza.

Uwezo wa utendaji kazi wa usingizi umekuwa fumbo kwa muda mrefu lakini watafiti kadhaa wamekusanya ushahidi kuonesha kuwa kupata usingizi kwa masaa kadhaa husaidia sana katika kujifunza na kuongeza uwezo wa ubongo katika kutunza kumbukumbu.

Walau tafiti mpya mbili tofauti zinaonesha kuwa usingizi unahusika kwa kiasi kikubwa katika kujenga, kuhifadhi na kuzindua kumbukumbu na pia kuandaa ubongo kwa ajili ya kupokea kitu kipya wakati wa kujifunza.

Watafiti wakiongozwa na Paul Shaw wa Chuo Kikuu cha Washington huko St. Louis wanaripoti katika jarida la Science la June mwaka huu kuwa kitendo cha kugusa na kusisimua nyuroni kadhaa zilizopo katika sehemu ya juu ya ubongo wa aina fulani ya nzi waliotumika kwenye huo utafiti kilisababisha wadudu hao kupata usingizi.

Watafiti wanasema kuwa, kusisimua seli za ubongo zinazochochea usingizi hufanya kumbukumbu za muda mfupi (short-term memories) kubadilika na kuwa za muda mrefu (long-term memories).

Katika utafiti mwingine tofauti uliofanywa na wanasayansi kutoka Chuo Kikuu cha Wisconsin-Madison huko nchini Marekani na kuchapishwa katika jarida hilo hilo la Science, watafiti walionesha ushahidi kuwa wakati wa usingizi, mawasiliano katika ya seli mbalimbali za ubongo huchujwa kwa kiasi fulani.

Walionesha pia kuwa kuna ushahidi usio wa moja kwa moja wa kitendo hiki cha kuchuja mawasiliano kinachofanywa kati ya seli za ubongo husaidia kuandaa ubongo kupokea mafundisho na taarifa mpya ya siku inayofuata. Hata hivyo watafiti kutoka Chuo Kikuu cha Washington wao walionesha ushahidi wa moja kwa moja kuhusu suala hilo.

Unywaji wa vinywaji nishati  au vile vyenye kuongeza nguvu mwilini kwa mfano Red Bull unazidi kupata umaarufu mkubwa hasa miongoni mwa wanafunzi wa elimu ya juu. Wengi wa wanafunzi hawa hudai kuwa, vinywaji hivi huwaongezea nguvu ya kuweza kuwa macho na kujisomea kwa muda mrefu nyakati za usiku bila kuchoka hasa kipindi wanapojiandaa na mitihani yao. Aidha vinywaji hivi vinazidi kupata umaarufu miongoni mwa kundi jingine la vijana ambao mara nyingi hupendelea kuchanganya vinywaji hivi pamoja na pombe.

Kwa mujibu wa utafiti kuhusu unywaji wa vinywaji nishati uliofanywa miongoni mwa wanafunzi wa vyuo vikuu kadhaa vya mjini Maryland na Taasisi moja huko Marekani, na matokeo yake kuchapwa katika jarida la Alcoholism: Clinical & Experimental Research, tabia hii ya unywaji wa vinywaji nishati imeelezwa kuwa inaweza kuwa hatari kwa afya za wanywaji. Matokeo ya utafiti huo yameonesha kuwa hali ya kupunguza uchovu na kutopata usingizi inayosababishwa na vinywaji hivi inaweza kumfanya mnywaji aongeze muda wa unywaji zaidi.

Aidha watafiti hao wameonesha kuwepo kwa ushahidi kuwa vinywaji vya kuongeza nguvu mwilini hupunguza hisia ya ulevi wakati ambapo kiwango halisi cha ulevi mwilini tayari huwa kipo juu. Hali hii inaweza kuhatarisha zaidi hali ya mnywaji na pia kupelekea mnywaji kuwa mlevi sugu na hivyo kumuweka katika hatari ya kupata madhara makubwa zaidi ya pombe.

Wakiongozwa na tafiti zilizopita kuhusu hatari ya kuchanganya vinywaji nishati na pombe, Dr Arria (ambaye ni Mkurugenzi wa Kituo cha Afya na Maendeleo ya Vijana katika Chuo Kikuu cha Maryland)  na wenzake walichunguza ni kwa jinsi gani matumizi ya vinywaji nishati inavyoweza kusababisha hatari katika utegemezi wa pombe.

Utafiti huo ambao ulishirikisha jumla ya wanafunzi 1,097 wenye umri wa kati ya miaka 20 – 23 wa mwaka wa nne wa kimoja kikubwa cha Umma mjini Maryland ulifuata kipimo cha unywaji wa pombe kupindukia  kulingana na vigezo vya muongozoo wa ugonjwa wa akili. Aidha iliripotiwa kwamba karibu nusu ya wanafunzi wote walioshiriki kwenye utafiti huo walikuwa  watumiaji wadogo wa vinywaji hivyo, ambao walikuwa wakinywa kati ya siku moja mpaka siku 51 katika mwaka, na karibu asilimia kumi walikuwa watumiaji wakubwa wa vinywaji hivyo, ambao walikuwa wakinywa kwa zaidi ya siku 52.

Vilevile ilionekana kwamba watumiaji wakubwa wa vinywaji hivi, wana tabia pia ya kunywa pombe mara nyingi zaidi (siku 141.6 kwa mwaka kulinganisha na siku 103.1)  na kwa kiasi kikubwa zaidi (mara 6.15 kulinganisha na mara 4.64  kwa siku) ukilinganisha na wenzao wanaokunywa vinywaji nishati kwa kiwango kidogo. Aidha ilionekana kuwa watumiaji wakubwa wa vinywaji hivi walikuwa katika hatari kubwa zaidi ya kuwa wategemezi wa pombe tofauti na wale ambao hakuwa wakinywa kabisa pombe.

Pamoja na matokeo hayo, hata hivyo utafiti huo ulishindwa kuonesha utofauti wowote wa utegemezi wa pombe kati ya wanywaji wanaokunywa kwa kiasi kidogo na wale wasio watumiaji kabisa wa vinywaji nishati.

Matokeo ya utafiti huu yanatoa picha ya kuwa, kuna umuhimu hasa miongoni mwa vijana wanaopenda kuchanganya vinywaji nishati na pombe au wale wanaotumia vinywaji nishati kupita kiasi kuwa makini katika tabia zao ili kuwaepusha na madhara yake.

Matokeo ya utafiti mmoja huko nchini Uingereza yameonesha kuwa utumiaji wa wastani wa dawa aina ya Aspirini kila siku hupunguza uwezekano wa mtumiaji kufa kutokana na kansa.

Kwa mujibu wa ripoti ya utafiti huo, watafiti hao wanadai kugundua ushahidi wa uhakika kuwa utumiaji wa kila siku wa kiwango kidogo cha Aspirini hupunguza uwezekano wa kufa kutokana na kansa kwa karibu asilimia 30 ndani ya miaka mitano ya mwanzo ya utumiaji wa dawa hiyo.

Utafiti huo umeonesha kuwa, uwezekano wa kufa kwa sababu ya kansa hupungua kwa karibu asilimia hamsini kwa baadhi ya aina ya kansa na kwa kadiri mtu anavyotumia Aspirini kwa muda mrefu, uwezekano wa kufa kwa Kansa huzidi kupungua zaidi.

Watafiti hao wamedai kuwa watu wa umri wa kati ya miaka 45 hadi 50 na ambao hawana dalili ya magonjwa yeyote yale, ambao huanza kutumia dawa hii ya aspirini kwa kiwango kidogo kwa wastani wa miaka kati ya 20 hadi 30 wanaweza kufaidika zaidi kwa vile imeonekana kuwa uwezekano wa mtu kuugua kansa una uhusiano wa karibu na umri wake.

Inafahamika tangu awali kuwa kutumia kiwango cha milligrams kati ya 50 hadi 75 ambacho ni takribani robo ya kiwango cha kawaida cha kidonge cha Aspirini husaidia sana kuulinda moyo usipatwe na shinikizo. Faida hii imethibitika hata miongoni mwa watu ambao hawakuwahi kuonekana kuwa na magonjwa ya moyo hapo awali.

Kwa wiki tatu mfululizo bara la ulaya limekumbwa na janga la bakteria aina ya E.coli ambao wako tofauti na E.coli wale wanafahamika duniani kote na hivyo kusababisha vifo vingi sana barani ulaya.

Wanasayansi nchini China kutoka katika kitengo cha utafiti cha Beijing Genomics Institute (BGI), ambacho ndicho kituo kikubwa zaidi cha kufanya utafiti wa mambo ya vina saba (DNA) duniani kote, alhamisi ya tarehe 2 /6/ 2011 walitangaza kugundua aina hii mpya ya E.coli.

Watafiti hao ambao walipata chembechembe za vina saba kutoka kwa wanasayansi wa Ujerumani ambao wana ushirikiano nao wa karibu, waliweza kutambua bakteria hawa kwa muda wa siku tatu tu na hivyo kuwafanya kuwa wa kwanza kabisa duniani kugundua aina hii mpya ya E.coli na pia wakaweka muundo mzima wa vina saba (full sequence) wa bakteria hawa kwenye mtandao.

Pia waliweza kugundua viashiria vya asili (genes) ambavyo vinawasaidia bakteria hawa kuwa vigumu kuwaua kwa kutumia aina kuu tatu za dawa za antibiotics zinazojulikana kuua bakteria aina ya E.coli na hivyo kuweza kutoa jibu la kwa nini madaktari katika bara la ulaya wana wakati mgumu kukabiliana na janga hili la E.coli ambalo limeshaua watu 17 na wengine 1500 wakiugua kutokana na janga hili.

“Tumefanya uchunguzi zaidi na kugundua viashiria vya asili (genes) zaidi ambavyo si rahisi kuangamizwa kwa antibiotics na vyenye sumu kali, kazi yetu bado inaendelea” alisema Qi Junjie, mmoja wa wanasayansi hao wanaohusika na utafiti huo. Dawa ambazo wanasayansi kutoka China wamegundua hazina uwezo wa kuua bakteria hawa, ni zile ambazo hutumiwa mara kwa mara kutibu magonjwa yanayoathiri tumbo na wanazopewa wagonjwa baada ya kufanyiwa upasuaji kama kinga dhidhi ya bakteria hawa aina ya E.coli hatari sana.

“Hii inamaanisha madaktari wana zana chache sana kukabiliana na janga hili jipya la bakteria hawa wa E.coli” alisema William Chui, makamu wa rais wa kikundi cha wafamasia wa hospitali cha nchini Hong Kong, ambaye yeye hakuhusika katika utafiti huu. Barani ulaya, mamkala bado zinajitahidi kutafuta chanzo cha mlipuko/janga hili ambapo wanaamini kusambazwa kupitia mboga za majani pamoja na matango mabichi.

E.coli ni nini?

Escherichia coli au E.coli kwa kifupi ni bakteria ambao hupatikana kwenye utumbo mdogo wa binadamu, kuna aina nyingi za E.coli ambazo baadhi yake hazina madhara yoyote kwa binadamu isipokuwa baadhi ambazo huweza kusababisha magonjwa hatari kama food poisoning, ugonjwa wa maambukizi katika njia ya mkojo (UTI), ugonjwa wa uti wa mgongo kwa watoto wachanga (neonatal meningitis), hemolytic uremic syndrome, peritonitis, mastitis, septicaemia na Gram - negative pneumonia (homa ya mapafu).

Zile aina ambazo hazina madhara kwa binadamu, husaidia katika kutengeneza vitamin K2 kwenye utumbo wa binadamu na hivyo kumlinda mtu kupata maambukizi ya aina za E.coli zenye madhara mwilini. E.coli huwa wanapatikana zaidi kwenye kinyesi na huenezwa kwa kula chakula ambacho kimechanganyikana na kinyesi. E.coli ni kati ya bakteria wanawaofanyiwa utafiti zaidi kwenye maabara kwa muda wa miaka 60 hadi sasa kwani utafiti wake hauna gharama sana. Bakteria hawa waligundulika na mwanasayansi wa ujerumani ambaye pia alikuwa dakatri wa watoto anayeitwa Theodor Escherich mwaka 1885 na kupewa jina la E.coli kama heshima na kumbukumbu ya kumuenzi mwanasayansi huyu.

Kituo Kikubwa Kabisa Duniani cha Utafiti wa Vinasaba (DNA)

Aina hii mpya ya E.coli iliyogundulika inafanana na zile aina nyengine zinazosababisha ugonjwa wa kuhara damu, hemolytic uremic syndrome ambao huathiri figo. “Aina hii mpya ni ya ajabu sana, viashiria vyake vya asili vimekopwa kutoka katika aina zile nyengine na hivyo kuvipa uwezo wa kusababisha ugonjwa wa kuhara damu na ugonjwa wa hemolytic uremic syndrome” alisema Qin, makamu rais wa kituo cha utafiti wa vina saba BGI Microbiology Trasnformic centre.

Kwa wengi kujihusisha kwa China kugundua aina hii mpya ya E.coli ni ajabu sana kwao, kwani bado wanakumbukumbu ya jinsi nchi hiyo ilivyojaribu kuficha janga la ugonjwa hatari wa mapafu SARS mwaka 2003. Lakini kwa watafiti wengi, nchi ya China imepitia mageuzi makubwa kutoka mwaka 2003 hadi sasa.Kitengo cha BGI cha utafiti kilichopo mjini Shenzhen, kilomita 7,000 kutoka barani ulaya, kinapata ufadhili mkubwa kutoka serikali ya China ambayo ni tajiri sana.

“Kitengo cha BGI kina mashine 180 na wafanyakazi 4,000 na hivyo kukifanya kuwa kitengo kikubwa kabisa na cha kwanza cha aina yake duniani” alisema Yang Bichen, mkurugenzi masoko wa kituo hicho. Kwa utambuzi wa viashiria vya asili (DNA sequencing alone) tuna watafiti 300” alisema Bi Yang Bichen wakati akiongea kwenye simu na shirika la habari la Reuters hapo ijumaa.

“Bado tunajaribu kuelewa viashiria vya asili venye sumu (toxic genes) vya bakteria hawa wapya (E.coli) pamoja na kufanya utafiti juu ya kazi ya viashiria hivyo (toxic genes)” alisema Bi Yang Bicheng, ambaye ni mwanasayansi kitaaluma.

“Tunafanya majaribio ya vifaa ambavyo vitaweza kugundua/kuchunguza bakteria hawa hospitalini na majumbani na tunataraji kupata kibali karibuni ili viweze kutumika kugundua E.coli kwenye chakula na kwa binadamu” aliendelea kusema Bi Yang. Kitengo cha BGI kilichopo shenzhen kinajihusisha na tafiti za vina saba (DNA sequencing) na pia hutoa huduma nyengine za utafiti kwa jumuiya ya wanasayansi na watu binafsi, faida inayopatikana kutokana na huduma hizo inatumiwa katika utafiti na maendeleo ya kituo hicho.

Mbali na kufanya tafiti za vina saba, kituo cha BGI, kinajihusisha na utafiti wa kuzalisha wanyama kwenye maabara (animal cloning) na kutengeneza mbegu bora za mchele na mbegu nyengine za kilimo ambapo China inatarajia kupata uwezo wa kuwalisha wananchi wake wanaongezeka idadi kila mwaka kutokana na utafiti huo.

Wanasayansi wa kituo hicho cha BGI, ambao wengi wao wamesomeshwa katika vyuo bora kabisa barani ulaya na Marekani, wameboresha na kugundua njia zao wenyewe za kuzalisha wanyama kwenye maabara na kuwajengea uwezo wanasayansi wake ambapo kila mmoja ana uwezo wa kupandikiza mayai 200 ya nguruwe kwa siku. Karibuni, BGI kimezindua kitengo cha kuhamasisha watu kuzalisha wanyama kwenye maabara pamoja na kutumia nyama zinazotokana na wanyama wanaozalishwa maabara, na kinatarajia nyama hiyo kuwepo kwenye soko nchini China miaka michache ijayo.

Changamoto kwa wanasayansi na serikali

Ni matarajio yetu ya kwamba utafiti huu utatoa changamoto kwa serikali kuona umuhimu wa kufanya utafiti katika nyanja mbalimbali pamoja na kuwajengea uwezo wanasayansi tulionao. Juhudi za makusudi ni lazima zichukuliwe kuboresha maslahi ya wanataaluma, ambayo ni pamoja na mishahara mizuri, mazingira mazuri ya kufanyia kazi, vifaa vizuri, kuwaendeleza kielemu pamoja na kuthamini tafiti wanazofanya kwa kuzifanyia kazi nchini na kuacha au kupunguza utegemezi wa teknolojia kutoka nje ya nchi. Pia wanasayansi hawana budi kuwa wabunifu zaidi katika kuboresha teknolojia pamoja na kubuni zile ambazo zitaweza kutumika katika mazingira ya nchi yetu.

"We wish to suggest a structure for the
salt of deoxyribose nucleic acid
(D.N.A.). This structure has novel features
which are of considerable biological interest." -
Watson and Crick, Nature, 25 April 1953

Maneno halisi waliyotamka wanasayansi Watson na Crick wakati wa utambulisho wa mchoro wao wa vina saba mwaka 1953.

Ukurasa 1 ya 2